Strona główna  /  Poradnik  /  Jesienne tropo

Poradnik · propagacja UKF

Jesienne tropo:
kiedy łapać DX na 2 m i 70 cm

Kilka razy w roku atmosfera nad Polską układa się tak, że sygnał z pasm 2 m i 70 cm zamiast uciec w kosmos wraca pod ciepłą warstwę powietrza i biegnie setki kilometrów. Jesienią takie dni zdarzają się często, bo nad Europą długo stoją wyże. Pokazuję, jak rozpoznać nadchodzące otwarcie, o której godzinie włączyć radio, na jakich częstotliwościach słuchać i jak zrobić pierwsze dalekie QSO.

wyż + cisza + mgła świt i wieczór SSB 144,300 · 432,200 polaryzacja pozioma
Grzbiet Tatr wystający ponad morze chmur o zachodzie słońca, widziany z odległości ok. 150 km Tatry z ok. 150 km, nad morzem chmur w czasie inwersji · fot. Milan Bališin, CC BY-SA 4.0, Commons
Fizyka bez wzorów

Kanał w powietrzu, nie odbicie od nieba

Fale UKF zwykle kończą zasięg niedługo za horyzontem. Tropo to nie odbicie od jonosfery, tylko zagięcie fali w najniższych kilometrach atmosfery, tam gdzie powstaje pogoda. Decyduje o tym, jak z wysokością zmieniają się ciśnienie, temperatura i wilgotność powietrza.

−40 N/km

Zwykły dzień

W standardowej atmosferze refrakcyjność powietrza maleje o ok. 40 jednostek N na kilometr wysokości, bo z wysokością spada ciśnienie i ubywa pary wodnej. Fala zagina się lekko w dół, więc horyzont radiowy leży trochę dalej niż wzrokowy. Tak liczą modele ITU (współczynnik k ≈ 4/3).

−157 N/km

Kanał (duct)

Gdy refrakcyjność spada szybciej niż 157 N na kilometr (czyli zmodyfikowana refrakcyjność M maleje z wysokością), fala zagina się mocniej niż krzywizna Ziemi. Nie ucieka już w górę, tylko wraca ku ziemi i biegnie w warstwie jak w falowodzie. Taki próg podaje zalecenie ITU‑R P.834.

~180 m

Kanał dla 2 m

Kanał musi być dość gruby w stosunku do długości fali. Według przybliżenia US Navy na 144 MHz potrzeba warstwy grubości ok. 180 m. To nie ostra granica: nieco cieńszy kanał i tak wydłuża zasięg.

~90 m

Kanał dla 70 cm

Na 432 MHz wystarczy warstwa mniej więcej o połowę cieńsza. Cienki kanał może więc otworzyć 70 cm, gdy na 2 m jest jeszcze cicho. Gruby kanał prowadzi oba pasma.

Jak działa kanał troposferyczny Po lewej: w zwykłej atmosferze fala z anteny lekko się zagina, ale ucieka ponad horyzont. Pod inwersją fala jest zaginana z powrotem do ziemi i biegnie daleko w kanale. Po prawej: profil zmodyfikowanej refrakcyjności M, który w kanale maleje z wysokością. inwersja (ciepło nad zimnym) bez inwersji: fala ucieka w górę w kanale: fala wraca i biegnie setki km hM kanał M maleje profil M

Rysunek poglądowy, bez skali. Kanał tworzy się tam, gdzie zmodyfikowana refrakcyjność M maleje z wysokością: najczęściej pod inwersją, czyli warstwą ciepłego i suchego powietrza nad chłodnym i wilgotnym.

!

W kanale zostaje tylko fala, która wychodzi z anteny prawie poziomo: według ITU‑R P.834 to ułamki stopnia, zależne od grubości i siły kanału. Liczy się więc antena, która „widzi” horyzont, a nie ta skierowana w niebo. Góry i wysoka zabudowa na drodze fali są przeszkodą, a wysoki maszt albo wzgórze pomagają, szczególnie gdy kanał leży wyżej nad ziemią.

Sezon

Dlaczego jesień i czy na pewno?

Jesienią nad Europą Środkową często stoją rozległe wyże, a noce są już długie i chłodne. Te dwa zjawiska tworzą dwa rodzaje inwersji, które dla nas są najważniejsze.

Inwersja wyżowa (osiadania)

W wyżu powietrze powoli opada, ogrzewa się przy tym i wysycha. Pod nim zostaje chłodna, wilgotna warstwa. Granica między nimi to gotowy kanał, który potrafi trwać cały dzień, a przy stacjonarnym wyżu kilka dni z rzędu.

Inwersja radiacyjna (nocna)

W pogodną, bezwietrzną noc grunt szybko się wychładza i chłodzi powietrze tuż nad sobą. Wyżej zostaje cieplej. Taka warstwa jest płytka, idzie za rzeźbą terenu i zwykle znika krótko po wschodzie słońca. Hepburn zwraca uwagę, że płytka inwersja nocna potrafi nawet przeszkodzić w odbiorze dalekich sygnałów z tropo wyżowego.

A co z tropo nad morzem?

Uczciwie: według Hepburna tropo morskie jest najlepsze wiosną i wczesnym latem, nie jesienią. Potwierdzają to pomiary z wyspy Utö na Bałtyku. Profile atmosfery pokazywały tam kanały także jesienią, przez ok. 40% czasu, ale płytkie i słabe: radar na paśmie X widział przez nie poza horyzontem tylko w 1% czasu, a wiosną w 37% i latem w 42%. Autorzy piszą, że jesienią i zimą w profilach często pojawiał się płytki, słaby kanał przy powierzchni morza. A na 2 m potrzeba warstwy grubości ok. 180 m. Z centralnej Polski ścieżki są jednak głównie lądowe, a DXMaps pisze wprost, że tropo lądowe zdarza się często poza latem.

i

Najmocniejszy argument dają polskie dane. Na liście rekordów odległości tropo PK‑UKF dla pasma 432 MHz wszystkie 12 wpisów ma daty od 31 sierpnia do 21 grudnia. Rekord Polski na 144 MHz padł 26 października.

Dolina pod Karpaczem wypełniona chmurami, nad nimi słoneczne zbocza Karkonoszy i wyciąg krzesełkowy Inwersja nad Karpaczem, widok z Kopy · fot. Paweł Kuźniar, CC BY-SA 3.0, Commons
Zanim włączysz radio

Po czym poznać, że idzie otwarcie

Tropo daje się przewidzieć dużo lepiej niż sporadyczne E, meteory czy zorzę, bo wynika z pogody. Kilka objawów widać z okna, resztę sprawdzisz w kilka minut w internecie.

1

Wyż, który stoi

Wysokie ciśnienie utrzymujące się kilka dni, słaby wiatr, pogodne noce. Samo wysokie ciśnienie to za mało: liczy się, że wyż się nie rusza. RSGB zauważa, że najlepsze warunki bywają też wtedy, gdy ciśnienie zaczyna spadać, czyli wyż słabnie. Nie ma jednej wartości w hPa, od której „na pewno jest tropo”.

2

Mgła, zamglenie, smog

Inwersja działa jak pokrywka. Pod nią zbiera się wilgoć i zanieczyszczenia, więc rano widać mgłę, a w dzień szarą warstwę nad miastem. W taką pogodę radio samochodowe na UKF‑FM łapie stacje z daleka. To najprostszy wskaźnik.

3

Beacony i dalekie przemienniki

Radiolatarnie pracują w segmentach 144,400–144,490 i 432,400–432,490 MHz. Najbliżej Warszawy jest SR5TDM w Tarczynie (KO01KX) na 144,415 i 432,415 MHz, według listy PK‑UKF czynna. Przed nasłuchem sprawdź świeże spoty w DX Cluster. Na FM sygnałem bywa przemiennik, którego normalnie nie słychać.

4

Sondaż z Legionowa

Balon meteorologiczny startuje z Legionowa (stacja WMO 12374). Wyniki publikuje Uniwersytet Wyoming. Szukasz warstwy, w której temperatura rośnie z wysokością, a punkt rosy gwałtownie spada. To jest inwersja.

Pałac Kultury i Nauki w Warszawie ginący w porannej mgle Poranna mgła w Warszawie · fot. Chris Olszewski, CC BY-SA 4.0, Commons
Zegarek w ręku

O której godzinie włączyć radio

Otwarcie tropo trwa od kilku godzin do kilku dni, a nie kilka minut, jak odbicie od śladu meteoru. W ciągu doby sygnały jednak wyraźnie falują, a źródła nie wskazują jednej najlepszej godziny.

świt

Rano

Według Hepburna na ścieżkach lądowych sygnały są zwykle najsilniejsze o wschodzie słońca, a najsłabsze w środku popołudnia. Pierwsza kawa przy radiu to dobry nawyk.

zmierzch

Wieczór

Po zachodzie grunt stygnie szybciej niż powietrze wyżej i zaczyna się budować inwersja radiacyjna. DXMaps podaje, że sygnały bywają najsilniejsze około zmierzchu, a kilka godzin po zmroku słabną.

cały dzień

Pod wyżem

Inwersja wyżowa nie znika po wschodzie słońca. Hepburn zauważa nawet, że płytka inwersja nocna potrafi przeszkadzać dalekim sygnałom, więc przy dobrym wyżu warunki bywają lepsze w dzień.

popołudnie

Nad wodą

Na ścieżkach morskich jest odwrotnie niż nad lądem: maksimum przypada w środku popołudnia. Z Warszawy liczy się to przy łącznościach przez Bałtyk ze Skandynawią.

Prognoza na tej stronie

Jak czytać naszą mapę tropo

Mapa propagacji 2 m / 70 cm liczy kanały z pionowego profilu atmosfery modelu GFS co trzy godziny. Osobno dla każdego pasma, bo kanał, który wystarcza na 70 cm, może być za cienki na 2 m. To wskaźnik szansy, a nie gwarancja łączności.

WartośćOpis na mapieCo to znaczy w praktyce
0–14normalnieZwykły zasięg: lokalne przemienniki i stacje w promieniu, który znasz.
15–29podwyższona refrakcjaFala zagina się mocniej niż zwykle. Dalsze i słabsze stacje słychać lepiej niż na co dzień.
30–49warunki graniczneKanał jest na granicy grubości dla pasma. Warto słuchać, zwłaszcza SSB i FT8.
50–74duct: dobre tropoKanał trzyma pasmo. Czas na CQ na 144,300 albo 432,200.
75+silny ductRzadkie dni, w które padają rekordy. Obróć antenę wzdłuż jasnego pasa.

Trzy zasady

  1. Patrz na drogę, nie na punkt. Otwarcie jest wtedy, gdy jasny pas łączy Twoje QTH z drugą stacją. Jasna plama tylko nad Tobą to jeszcze nie DX.
  2. Przewiń oś czasu. Kanały przesuwają się razem z wyżem. Wieczorne otwarcie widać często już rano w prognozie.
  3. Mapa to wskazówka, nie wyrok. Liczę ją z poziomów ciśnienia co 25–50 hPa, czyli co ok. 200–500 m wysokości. Cieńsza i ostrzejsza inwersja może w tych danych zniknąć, a model potrafi też źle umieścić kanał. Przy „warunkach granicznych” po prostu posłuchaj pasma.

Prognozę warto porównać z mapami Hepburna (prognoza na kilka dni, aktualizacja codziennie) i F5LEN (francuski model ARPEGE, cztery razy na dobę). Gdy trzy mapy mówią to samo, szansa jest duża.

Bandplan IARU Region 1

Gdzie słuchać i gdzie wołać

Dalekie tropo robi się głównie emisjami wąskopasmowymi: SSB, CW i FT8. Ruch skupia się wokół kilku częstotliwości, więc nie trzeba przeszukiwać całego pasma.

przesuń tabelę w bok →

PasmoMHzEmisjaDo czego
2 m144,050CWCentrum aktywności telegrafii. Najsłabsze sygnały na granicy szumu.
2 m144,174FT8Nie ma jej w tabeli bandplanu, ale jest domyślna w WSJT‑X i tam jest ruch. Najłatwiejszy start ze skromną anteną.
2 m144,300SSBCentrum aktywności SSB. Tu się słucha i woła, po nawiązaniu łączności zejdź kilka kHz w bok.
2 m144,400–144,490radiolatarnieSegment tylko dla radiolatarni. Najprostszy test, czy pasmo jest otwarte i w którą stronę.
2 m145,500FMWywoławcza FM. Przy dobrym tropo odzywają się tu stacje z kilkuset kilometrów.
70 cm432,050CWCentrum aktywności telegrafii.
70 cm432,174FT8Jak na 2 m: ustalenie środowiska, na tej częstotliwości odbywa się m.in. VHF‑UHF FT8 Activity.
70 cm432,200SSBCentrum aktywności SSB na 70 cm.
70 cm432,400–432,490radiolatarnieSegment tylko dla radiolatarni.
70 cm433,500FMWywoławcza FM.

Na podstawie VHF Handbook IARU Region 1 (wersja 10.03, luty 2026). FT8 na 144,174 i 432,174 MHz to ustalenie środowiska, a nie osobny wpis w bandplanie. Obie częstotliwości mieszczą się w segmentach, w których bandplan dopuszcza emisje cyfrowe (MGM). Pełny podział pasm: BandPlan IARU.

Najczęstszy błąd

Pozioma, nie pionowa

Większość z nas ma na dachu pionową antenę do przemienników. Do dalekiego SSB i CW to zła wiadomość.

Na UKF przyjęło się, że SSB, CW i emisje cyfrowe pracują w polaryzacji poziomej, a przemienniki FM w pionowej. IARU Region 1 zapisuje pionową polaryzację dla przemienników, a poziomą opisuje jako powszechną praktykę przy pracy poza kanałami FM.

Gdy jedna stacja ma antenę pionową, a druga poziomą, trzeba się liczyć ze stratą 20 dB lub więcej (ARRL Antenna Book). To więcej niż trzy jednostki S. Sygnał, który przy zgodnej polaryzacji byłby czytelny, znika w szumie.

Co z tym zrobić

  1. Najtaniej: FM i przemienniki. Pionowa antena w tropo też działa. Słuchaj 145,500 i 433,500, i sprawdzaj dalekie przemienniki.
  2. Lepiej: mała pozioma Yagi. Nawet kilka elementów obróconych poziomo daje dostęp do SSB. Projekty z wymiarami są w artykule Antena Yagi 2 m / 70 cm.
  3. Kierunek ma znaczenie. Antena kierunkowa i rotator pozwalają celować wzdłuż kanału. Kanał nie prowadzi sygnału równo we wszystkie strony.
  4. Kabel liczy się podwójnie. Na granicy słyszalności każdy decybel strat to różnica między QSO a ciszą. Policz swój tor w kalkulatorze strat.
Duży zestaw anten Yagi na 144 MHz na kratownicowym maszcie o zmierzchu Anteny 144 MHz stacji DK5LA (polaryzacja pozioma i pionowa) · fot. Reinhard Kuehn, CC BY-SA 4.0, Commons
Krok po kroku

Pierwsze dalekie QSO przez tropo

Scenariusz na poranek, w którym mapa świeci, a za oknem stoi mgła.

1

Sprawdź prognozę

Otwórz mapę tropo i przełącz pasmo. Zobacz, w którą stronę od Warszawy biegnie jasny pas i jak długo ma się utrzymać.

2

Posłuchaj beaconów

Przejdź powoli segment 144,400–144,490 MHz w USB albo CW. Beacon, którego zwykle nie słychać, potwierdza otwarcie i podpowiada kierunek. Na 70 cm to samo w 432,400–432,490.

3

Słuchaj, zanim zawołasz

Ustaw 144,300 MHz w USB i posłuchaj kilka minut. Przy otwarciu słychać wywołania i łączności z odległych lokatorów. Odpowiedz komuś, zanim sam zaczniesz wołać CQ.

4

Wołaj krótko, z lokatorem

Na UKF lokator jest równie ważny jak znak, bo z niego liczy się odległość. Przykład: „CQ tropo, CQ tropo, tu SQ5CBA, lokator KO02”. Po nawiązaniu łączności zejdź z 144,300 na wolną częstotliwość obok.

raport RS + lokator · np. 57 KO02ME
5

Za słabo na SSB? FT8

Jeśli na SSB słychać tylko szum, przejdź na 144,174 MHz w FT8. Dekoder wyciąga sygnały, których ucho nie słyszy, a PSK Reporter pokaże, gdzie Cię odebrano.

6

Zapisz i policz

Zaloguj łączność z lokatorem i sprawdź dystans w kalkulatorze lokatora. Otwarcie potrafi się przesuwać, więc co jakiś czas obracaj antenę i sprawdzaj spoty.

i

Gdzie widać, że pasmo żyje: spoty na DXMaps, raporty odbioru FT8 w PSK Reporter i czat ON4KST, pokój „144 & 432 MHz” dla Europy. Na czacie umawia się kierunek i częstotliwość, samą łączność robi się przez radio.

Rozpoznanie po brzmieniu

Tropo, Es, meteory czy zorza?

Daleka stacja na 2 m nie zawsze oznacza tropo. Każdy rodzaj propagacji brzmi inaczej. Poniżej zestawienie na podstawie opisu DXMaps.

przesuń tabelę w bok →

RodzajKiedyZasięg na 2 mJak brzmi
Tropowyże, jesieńzwykle 500–1000 kmSygnał stabilny i czysty, otwarcie na godziny lub dni. Antena na stację.
Sporadyczne Epołowa V–połowa VIII800–2500 kmBardzo szybki, głęboki QSB: od ogromnego sygnału do ciszy.
Meteor scattercały rok, roje800–2300 km„Pingi” trwające ułamek sekundy i rzadsze, kilkusekundowe odbicia. Na co dzień MSK144, w czasie rojów także CW i SSB.
Zorzaburze magnetyczne800–2300 kmChrapliwy, zniekształcony ton. Antena w stronę zorzy, zwykle na północ, a nie na stację.

Zorza zdarza się częściej w okolicy równonocy, więc też jesienią. Szczegóły w artykule Zorza na 2 m i 6 m. Sporadycznego E, meteorów i zorzy nie da się policzyć z danych pogodowych, dlatego nie ma ich na mapie tropo.

Z polskich list rekordów

Wielkie otwarcia, prawie zawsze jesienią

Lista rekordów odległości tropo z Polski, prowadzona przez PK‑UKF, dobrze pokazuje, na co można liczyć z lądu. Poniżej wybrane łączności z listy tropo.

DataPasmokmŁączność
26.10.19852 m2087SP9EWO – OY7JD/P (Wyspy Owcze), rekord Polski
10.11.202470 cm1990SO3Z – RD6F (południowa Rosja), rekord Polski
16.12.20232 m1969SO3Z – EB1LA (Hiszpania)
21.12.200770 cm1872SP8CUR – MM5AJW (Szkocja)
27.09.19752 m1740SP5JC – G3CHN (Anglia)
26.10.198570 cm1569SP1FPG – RB5EU, ten sam dzień co rekord na 2 m

Dane: PK‑UKF, rekordy ODX 144 MHz i 432 MHz.

Nie tylko krótkofalowcy

Tropo słychać też w zwykłym radiu. 27–28 września 2017 ogromny wyż nad północno‑wschodnią Europą pozwolił odebrać fińskie stacje UKF‑FM z Kolari w Tomaszowie Mazowieckim (1798 km), Górze Kalwarii i Płocku. 9–10 października 2018, w czasie złotej polskiej jesieni, po raz pierwszy odebrano w Polsce przez tropo stacje z Moskwy. Obie relacje opisał serwis RadioPolska.

Rekordy świata to morze

Rekordy IARU Region 1 przekraczają 5000 km na 2 m i 70 cm, ale według listy IARU to ścieżki morskie z Wysp Kanaryjskich przez Atlantyk do Portoryko. Z centralnej Polski takich odległości nie da się osiągnąć. Realny cel na dobry jesienny wyż to kilkaset do tysiąca kilometrów, a przy wyjątkowym otwarciu więcej.

Kalendarz jesień 2026

Zawody, czyli gwarantowany ruch

W czasie zawodów na pasmo wychodzą duże stacje z dobrymi antenami. Nawet bez tropo to najlepszy moment, żeby sprawdzić, jak daleko sięga Twój sprzęt, a przy otwarciu łączności sypią się same.

3–4.10

IARU UHF/SHF

Zawody IARU Region 1 na 70 cm i pasmach wyższych, od soboty 14:00 do niedzieli 14:00 UTC. Na 70 cm cała Europa naraz.

wtorki

SPAC

SP Activity Contest PK‑UKF, zawsze 19:00–23:00 czasu polskiego. 2 m: 6.10, 3.11, 1.12. 70 cm: 13.10, 10.11, 8.12.

7–8.11

Marconi (MMC)

Marconi Memorial Contest na 144 MHz, tylko CW, 14:00–14:00 UTC. W 2026 r. to pierwszy pełny weekend listopada.

FT8

Aktywność FT8

VHF‑UHF FT8 Activity według kalendarza PK‑UKF, 17:00–21:00 UTC. 2 m: 7.10, 4.11, 2.12. 70 cm: 14.10, 11.11, 9.12.

Terminy według kalendarza zawodów PK‑UKF na 2026 r. (stan na 25 września). Regulamin i wymianę sprawdź przed startem. Pełny kalendarz z odliczaniem i poradnik na pierwszy start: Zawody UKF.

Skąd te liczby

Źródła

Następny krok

Sprawdź, co dziś pokazuje mapa

Mapa tropo przelicza się co trzy godziny. Zajrzyj rano i wieczorem, a gdy zobaczysz jasny pas od Warszawy, włącz radio na 144,300.